رساند . « 1 » « و يُعطى مَنْ حَرَمَه » پرهيزگار به كسى كه او را از بخشش خود محروم كرده ، بخشش و اعطاء كند . سخاوت وجود و بخشش در مقابل بخل است ، بخل آن است كه شخص بخيل از نظر روانى به جائى رسيده كه نمىتواند نسبت به ديگرى احسان و انفاق و تعليم و راهنمائى داشته باشد و سخاوت نيز مانند بخل مواردى دارد ، مانند انفاق مال ، تعليم علم ، تربيت ادبى و اخلاقى ، اعطاء شخصيت و عنوان و راهنمايى كردن كسى و هر بذل و بخششى كه بدون غرض انجام گيرد ، پس آنطور كه بعضى فكر مىكنند ، سخاوت در مال تنها نيست ، اينكه مولى مىفرمايند پرهيزگار عطاء و بخش به كسى مىكند كه او را محروم كرده ، نه فقط از نظر مال بلكه از نظر تعليم و تربيت و شخصيت بخشيدن و غيره چنين است ، فردى كه قلبش و روحش را ساخته از عمل ناشايست ديگرى سرخورده و ناراحت نمىگردد و سعى مىكند با عمل صحيح او را آگاه كند ، اين صفت از كرامتهاى نفسانى انسان است ، احسان به غير ذاتاً نيكو است و نيكوتر از آن هم احسان به كسى است كه به انسان در وقت نياز و تنگدستى كمك نكرده باشد . بعضى انسانها را كه بى مسؤوليت و بى احساس و بى درد هستند و درد مردم را مىبينند و متأثر نمىشوند و به تنگدستى مىافتند ، بايد اين‌گونه تنبيه كرد ، كسى كه روزى توسط فردى محروم شده ، اگر در مقابل آن بى اعتنائىها به او خدمت كند ، شرمندگى براى او بيشتر از اين نيست ، هر چه هم پست و رذل باشد ، از احسان آنها كه روزى محروم از كمك او بودنده‌اند ، متأثر شه و به خود مىآيد و اگر روزى بار ديگر متحول و با شخصيت شد به مردم رسيدگى و احسان مىكند . شما نگوييد چرا آن روز به درد من نرسيد ، اگر كار او ناشايسته بود ، كار شما كه از انتقام نشأت مىگيرد بدتر و ناشايسته‌تر است ، احسان و بخشش شما به او ، مايه

--> ( 1 ) . گفتار فلسفى ، جلد 1 ، صفحه 185 - 184 . .